Kształcenie i badania naukowe
Medyczne szkolnictwo wyższe w Polsce przeszło w ostatnich latach daleko idącą metamorfozę. Przede wszystkim nastąpił znaczący wzrost liczby uczelni kształcących na kierunkach medycznych, rozbudowano również sferę kształcenia medycznego, która obejmuje nie tylko lekarzy i pielęgniarki, ale także wiele innych kierunków, dostarczających wyspecjalizowanych kadr. Poszerzenie oferty edukacyjnej i postępująca specjalizacja to drugi z symptomów zmiany kształcenia medycznego w Polsce. Dotyczy to zarówno medycyny, kształcenia podyplomowego oraz zwiększania się liczby lekarskich specjalizacji, jak i wszelakiego rodzaju kierunków okołomedycznych, związanych z obsługą administracyjną i technologiczną placówek ochrony zdrowia, a także dostarczających kadr dla nowego rodzaju usług zdrowotnych.

 

Gdański Uniwersytet Medyczny (po lewej) oraz Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie, budynek rektoratu (po prawej)

 

Trzon i fundament kształcenia medycznego w Polsce, a także główne centra aktywności naukowo-badawczej, tworzy jedenaście uczelni:

  1. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku; utworzony w 1950 r. pod obecną nazwą funkcjonuje od roku 2008 (wcześniej: Akademia Medyczna). Kształci studentów na wydziałach: lekarskim (z oddziałem stomatologii i oddziałem nauczania w języku angielskim), farmaceutycznym (z oddziałem medycyny laboratoryjnej), nauk o zdrowiu.
  2. Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu; utworzone w 1984 r. jest najmłodszą uczelnią medyczną w Polsce. CM powstało jako samodzielna Akademia Medyczna z przekształcenia Zamiejscowego Wydziału Lekarskiego gdańskiej AM. W roku 2004 zostało połączone z UMK. W skład uczelni wchodzą trzy wydziały: lekarski, farmaceutyczny oraz nauk o zdrowiu.
  3. Gdański Uniwersytet Medyczny; powstał w roku 1945 jako Akademia Lekarska, w latach 1950-2009 istniał pod nazwą Akademii Medycznej. Uczelnia ma cztery wydziały: lekarski (z oddziałem stomatologicznym), farmaceutyczny (z oddziałem medycyny laboratoryjnej), nauk o zdrowiu (z oddziałem pielęgniarstwa i Instytutem Medycyny Morskiej i Tropikalnej), Międzyuczelniany Wydział Biotechnologii (będący jednostką wspólną z Uniwersytetem Gdańskim).
  4. Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach; powstał w 1948 r. jako Akademia Lekarska w Bytomiu. Obecną nazwę nadano uczelni w roku 2007. ŚUM tworzy pięć wydziałów: lekarski (z oddziałem lekarsko-dentystycznym w Zabrzu), farmaceutyczny (z oddziałem medycyny laboratoryjnej w Sosnowcu), lekarski w Katowicach, nauk o zdrowiu w Katowicach, zdrowia publicznego w Bytomiu.
  5. Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie; kontynuuje tradycje Akademii Krakowskiej powstałej w 1364 r. W roku 1950, zgodnie z ówczesnym kursem na tworzenie samodzielnych, wyspecjalizowanych jednostek edukacyjnych, zostało przekształcone w samodzielną Akademię Medyczną im. Mikołaja Kopernika, by w roku 1993 powrócić w struktury Uniwersytetu Jagiellońskiego. Uczelnia ma trzy wydziały: lekarski, farmaceutyczny oraz nauk o zdrowiu.
  6. Uniwersytet Medyczny w Lublinie; działa od roku 1944 (do 1950 r. jako Wydział Lekarski Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej do 2008 r. jako Akademia Medyczna). Kształci studentów na czterech wydziałach: lekarskim I (z oddziałem stomatologicznym), lekarskim II (z oddziałem angielskojęzycznym), farmaceutycznym (z oddziałem analityki medycznej), pielęgniarstwa i nauk o zdrowiu.
  7. Uniwersytet Medyczny w Łodzi; powstał w roku 2002 z połączenia Akademii Medycznej (działającej od 1950 r. oraz Wojskowej Akademii Medycznej założonej w 1958 r.). Uczelnię współtworzy pięć wydziałów: lekarski (z oddziałem stomatologicznym), wojskowo-lekarski (z oddziałem fizjoterapii), nauk biomedycznych (z oddziałem kształcenia podyplomowego), farmaceutyczny, nauk o zdrowiu (z oddziałem pielęgniarstwa i położnictwa).
  8. Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu; istnieje od 1950 r., a pod obecną nazwą – od roku 2007. Struktura uczelni obejmuje wydziały: lekarski I, lekarski II, farmaceutyczny, nauk o zdrowiu.
  9. Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie; utworzony został w 1948 r. jako Akademia Lekarska, miano uniwersytetu przyjął w roku 2010. PUM ma cztery wydziały: lekarski (z oddziałem nauczania w języku angielskim), lekarsko-stomatologiczny, lekarsko-biotechnologiczny i medycyny laboratoryjnej, nauk o zdrowiu.
  10. Warszawski Uniwersytet Medyczny; kontynuuje tradycje utworzonej w 1809 r. Akademii Lekarskiej. W roku 1950, na fali reformy systemu kształcenia medycznego, uczelnia została przekształcona w Akademię Medyczną, a w 2008 r. w uniwersytet. W strukturze uczelni mieści się pięć wydziałów: lekarski I, lekarski II (z oddziałem nauczania w języku angielskim i oddziałem fizjoterapii), lekarsko-dentystyczny, farmaceutyczny (z oddziałem medycyny laboratoryjnej), nauki o zdrowiu (z oddziałem pielęgniarstwa, oddziałem zdrowia publicznego i oddziałem dietetyki).
  11. Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu; powstał w roku 1950 jako Akademia Medyczna, uniwersytetem stając się w roku 2012. Na wrocławskim UM są cztery wydziały: lekarski, lekarsko-stomatologiczny, farmaceutyczny, nauk o zdrowiu.

 

 

1. Warsztaty okulistyczne, Warszawski Uniwersytet Medyczny
2. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
3. Czepkowanie studentów, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
4. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
5. Warszawski Uniwersytet Medyczny
6. Pałac Branickich, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
7. Wydział dermatologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny
8. Budynek rektoratu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
9. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
10. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

 

Wraz z ewolucją systemu nauczania kadr medycznych, oprócz kształcenia lekarzy i stomatologów oferta uczelni ulegała systematycznemu poszerzaniu. Dziś, obejmuje także pielęgniarstwo, położnictwo, zdrowie publiczne, dietetykę, farmację, fizjoterapię, kosmetologię, ratownictwo medyczne, biotechnologię, analitykę medyczną. Często w ofercie edukacyjnej jest elektroradiologia i fonoaudiologia. Niektóre uczelnie proponują rzadziej spotykane kierunki np. neurobiologię (Śląski Uniwersytet Medyczny) czy techniki dentystyczne (Gdański Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Medyczny w Lublinie), terapię zajęciową, optometrię i protetykę słuchu (wszystkie na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu), higienę dentystyczną (Pomorski Uniwersytet Medyczny, Warszawski Uniwersytet Medyczny).


Ta, klasyczna struktura systemu kształcenia kadr medycznych w Polsce, w ostatnich latach została wzbogacona o nowe szkoły. Wśród uczelni o profilu akademickim wskazać należy:

  • Wydział Nauk Medycznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, powstały w roku 2007, który kształci na kierunku lekarskim, pielęgniarskim, dietetyce oraz ratownictwa medycznego;
  • Wydział Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, powstały w roku 2005, oferuje studia w zakresie fizjoterapii, pielęgniarstwa, położnictwa, zdrowia publicznego i ratownictwa medycznego;
  • Wydział Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego, istnieje od roku 2001, można na nim studiować dietetykę, elektroradiologię, fizjoterapię, położnictwo, pielęgniarstwo, ratownictwo medyczne i zdrowie publiczne.


Ponadto wyższe uczelnie medyczne realizują naukowe programy badawcze, zajmują się również działalnością wdrożeniową. Ich strukturę organizacyjną współtworzą nie tylko wydziały i jednostki dydaktyczne, ale także szpitale kliniczne oraz jednostki towarzyszące, w których wykonywane są świadczenia zdrowotne. Szpitale uczelniane, z uwagi na ich charakter dydaktyczno-naukowy, są z reguły wyspecjalizowane w skomplikowanych procedurach medycznych, szczególnie doniosłych z punktu widzenia rozwoju nauki.


Poza uczelniami akademickimi, kształcenie w zawodach medycznych odbywa się w licznych publicznych i niepublicznych szkołach
o profilu zawodowym.

 

 

1.-2. Śląski Uniwersytet medyczny w Katowicach
3. Studenci wydziału lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum w Krakowie
4. Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

 

Rozbudowany rynek szkolnictwa wyższego w zawodach medycznych zrodził silną konkurencję. Dla przykładu kierunek pielęgniarski można studiować na 79 uczelniach w Polsce, biotechnologię na 41, dietetykę na 37, położnictwo na 24, ratownictwo medyczne na 42, a zdrowie publiczne – na 58. W zawodach medycznych (ze szczególnym uwzględnieniem zawodu lekarza) bardzo istotne jest kształcenie podyplomowe. Ważną rolę w tym zakresie odgrywa warszawskie Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, będące głównym ośrodkiem dydaktycznym, odpowiedzialnym za kształcenie specjalizacyjne lekarzy, lekarzy-dentystów i farmaceutów, a także prowadzącym kursy doskonalenia zawodowego dla ratowników medycznych, diagnostów laboratoryjnych i kursy specjalizacyjne dla przedstawicieli innych zawodów, związanych z ochroną zdrowia. Dla pielęgniarek i położnych podobną funkcję pełni Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych w Warszawie. Lista dostępnych w Polsce specjalizacji lekarskich jest prawdopodobnie jedną z najobszerniejszych na świecie, obejmując 78 pozycji. Znacznie mniej rozbudowany jest katalog specjalności lekarzy-dentystów (9) i farmaceutów (12). Polskie pielęgniarki mają możliwość wyboru jednej z 22 specjalizacji, a położne – z 7.


Co roku szkoły medyczne i pokrewne opuszcza blisko 30 tys. absolwentów, z których około 11% to lekarze, 3% – lekarze-dentyści, 4% – farmaceuci, 7% – położne, niespełna 60% – pielęgniarki. Pozostałych kilkanaście procent stanowią absolwenci innych kierunków kształcenia.


Faktyczna liczba pracowników danego zawodu nie zmienia się w tym samym rytmie. W przypadku położnych, w ostatnim dwudziestoleciu podlegała ona pewnym wahaniom, stabilizując się na poziomie 22 tys. Warto przy tym zwrócić uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze, spośród wszystkich osób, mających uprawnienia do wykonywania tego zawodu, jedynie około 65% rzeczywiście go wykonuje. Po drugie, wśród praktykujących położnych tylko 8% posiada wykształcenie magisterskie. Podobna sytuacja jest wśród pielęgniarek – zbliżony odsetek nie praktykuje wyuczonego zawodu i podobny posiada kwalifikacje zawodowe na poziomie magisterskim. W przypadku farmaceutów tendencja wzrostu liczby pracowników jest stała, a odsetek osób wykonujących zawód sięga 90%. Liczba lekarzy-dentystów zmalała bardzo wyraźnie w końcu lat 90. XX w., by następnie rosnąć w ostatniej dekadzie. Zadziwiająco niski jest w tym przypadku odsetek osób praktykujących zawód, wynoszący zaledwie około 33%. Jeśli chodzi o lekarzy to ich liczba podlegała okresowym wahaniom, osiągając w ostatnim czasie poziom nieco ponad 84 tys. osób. Zawód praktykuje niespełna 60%.

 

 

1. Uniwersytet Medyczny w Lublinie
2. Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Bydgoszcz
3. Uniwersytet Medyczny w Lublinie
4. Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Bydgoszcz
5. Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie, absolwenci

 

Stosunkowo niski odsetek przedstawicieli zawodów medycznych, którzy faktycznie wykonują swój fach, świadczyć może o nadprodukcji kadr. Jest to jednak obserwacja mocno myląca, zwłaszcza jeśli porówna się liczbę pracowników medycznych w Polsce z innymi państwami. O ile w naszym kraju na każde 100 tys. ludzi przypada 218 lekarzy, o tyle w tzw. „starych” krajach członkowskich UE jest ich 368. W przypadku pielęgniarek ta dysproporcja jest tylko nieznacznie mniejsza: w Polsce – 580, podczas gdy w „starej” Unii Europejskiej – 858. Wyraźnie większa różnica dotyczy dentystów; Polska – 34, kraje „piętnastki – 71 na każde 100 tys. mieszkańców. Jedynie w przypadku farmaceutów i położnych sytuacja polskiego systemu zdrowotnego wygląda optymistyczniej: Polska – 68 farmaceutów i 59 położnych, w krajach „piętnastki” odpowiednio 76 i 32.


Mając to na uwadze, a także problemy z dostępem do leczenia w Polsce, można wysnuć wniosek, że potencjał kształcenia w zawodach medycznych wciąż jest bardzo znaczny, gdyż ludzie służby zdrowia nie są w stanie zaspokoić istniejących potrzeb. Tym bardziej, że będą one rosły. Jedynie w przypadku farmaceutów możemy mówić o względnej równowadze rynku, natomiast gdy chodzi o położne mamy do czynienia z nadreprezentacją specjalistek w tym zawodzie.